Tiết 34, 35 - Bài 15
ĐỜI SỐNG CỦA NGƯỜI
VIỆT THỜI KÌ CỦA
VĂN LANG, ÂU LẠC

I. ĐỜI SỐNG VẬT CHẤT

Miêu tả một số nét về đời sống vật chất của cư dân Văn Lang, Âu
Lạc thể hiện qua mặt trống đồng Ngọc Lũ.

Hình ảnh hoa văn trên mặt trống đồng, miêu tả đời sống sản xuất và
sinh hoạt hàng ngày của người Việt thời kì Văn Lang, Âu Lạc: Hình
ảnh nam nữ giã gạo, mặt trời, chim cò, hình trâu bò và kết hợp với đồ
dựng bằng gốm và thạp đồng (hình 15.2,15.3) cho thấy ngành nông
nghiệp trồng lúa nước đã trở thành một nghề chủ yếu, cố định của
người Việt thời dựng nước. Người dân trồng lúa dưới ánh Mặt Trời,
chim, cò tung bay ngoài đồng ruộng, đậu lên trên cả mái nhà, từng đôi
nam nữ giã gạo trong mùa thu hoạch lúa.

Quan sát các hình Hình 15.3, 15.5, em hãy cho biết cư dân Văn
Lang, Âu Lạc sử dụng muôi đồng, thạp đồng để làm gì?

- Cư dân Văn Lang, Âu Lạc sử dụng muôi
đồng, thạp đồng để:
+ Muôi đồng: chứng tỏ người Việt đã ăn
cơm, biết sử dụng nhiều vật dụng gắp
thức ăn.
+ Thạp đồng: dùng để đựng lúa, chứng tỏ
hạt lúa rất thiêng liêng nên cư dân đã
trang trí thạp đồng rất công phu.

Muỗng và muôi bằng đồng

Ấm nước bằng đồng

8

I. ĐỜI SỐNG VẬT CHẤT
- Cư

dân Văn Lang, Âu Lạc sống chủ yếu bằng nghề nông
trồng lúa nước.
 
- Họ dùng lưỡi cày, lưỡi hái, cuốc, rìu,...muôi đồng, thạp
đồng.
 
- Trồng dâu, nuôi tằm, chăn nuôi, đánh bắt cá,..
 
- Biết làm gốm, dệt vải, đúc đông, rèn sắt…
 

Thảo luận nhóm:
Em hãy miêu tả một số nét về đời sống vật chất
của cư dân Văn Lang, Âu Lạc theo bảng sau
Ăn

Mặc

Ở

Đi lại

Đời sống vật chất của cư dân Văn Lang, Âu Lạc.
Ăn
- Thức ăn
chính là cơm
tẻ, cơm nếp
với thịt,
cá, cua, ốc,
rau, dưa,
cà.., biết dùng
gia vị, làm
bánh, nấu
rượu,...
- Trong bữa
ăn có
mâm, bát,
muôi,...

Mặc

Ở

Đi lại

Ăn: cơm nếp, cơm tẻ, rau, cà, thịt, cá…

Đời sống vật chất của cư dân Văn Lang, Âu Lạc.
Ăn

Mặc

- Thức ăn
chính là cơm
tẻ, cơm nếp
với thịt,
cá, cua, ốc,
rau, dưa,
cà.., biết dùng
gia vị, làm
bánh, nấu
rượu,...
- Trong bữa
ăn có
mâm, bát,
muôi,...

-Nữ mặc váy,
nam đóng khố,
đi chân đất
-Khi có lễ hội,
nữ mặc áo và
váy dài, nam
mặc áo và
quần dài, đầu
chít khăn cài
lông chìm,
đeo trang
sức,...

Ở

Đi lại

Trang phục của cư dân Văn Lang

Đời sống vật chất của cư dân Văn Lang, Âu Lạc.
Ăn

Mặc

Ở

- Thức ăn
chính là cơm
tẻ, cơm nếp
với thịt,
cá, cua, ốc,
rau, dưa,
cà.., biết dùng
gia vị, làm
bánh, nấu
rượu,...
- Trong bữa
ăn có
mâm, bát,
muôi,...

-Nữ mặc váy,
nam đóng khố,
đi chân đất
-Khi có lễ hội,
nữ mặc áo và
váy dài, nam
mặc áo và
quần dài, đầu
chít khăn cài
lông chìm,
đeo trang
sức,...

- Họ làm nhà
sàn ở những
vùng đất cao
ven sông để
tránh thú dữ.
- Nhà sàn có
mái cong hình
thuyền hay mái
tròn hình mui
làm bằng
gỗ, tre, nứa,
lá,...

Đi lại

? Vì sao người Văn Lang-Âu Lạc thường ở nhà sàn?
- Người Lạc Việt thường sử dụng nhà sàn vì: cư dân
làm nhà ở những vùng đất cao ven sông, ven biển
hoặc trên sườn đồi. Họ làm nhà sàn để tránh thú dữ.
Nhà có mái cong hình thuyền hoặc mái tròn hình mui
thuyền.

Đời sống vật chất của cư dân Văn Lang, Âu Lạc.
Ăn

Mặc

Ở

- Thức ăn
chính là cơm
tẻ, cơm nếp
với thịt,
cá, cua, ốc,
rau, dưa,
cà.., biết dùng
gia vị, làm
bánh, nấu
rượu,...
- Trong bữa
ăn có
mâm, bát,
muôi,...

-Nữ mặc váy,
nam đóng khố,
đi chân đất
-Khi có lễ hội,
nữ mặc áo và
váy dài, nam
mặc áo và
quần dài, đầu
chít khăn cài
lông chìm,
đeo trang
sức,...

- Họ làm nhà
sàn ở những
vùng đất cao
ven sông để
tránh thú dữ.
- Nhà sàn có
mái cong hình
thuyền hay mái
tròn hình mui
làm bằng
gỗ, tre, nứa,
lá,...

Đi lại
Người dân
Văn Lang
sống ven các
dòng sông
lớn, phương
tiện đi lại chủ
yếu bằng
thuyền.

Họ đi lại chủ yếu bằng thuyền

Trống đồng Ngọc Lũ

Hình trang trí trên trống đồng

Mặt trống

Tang trống

Thân trống

Một chiếc trống
đồng gồm có 3 phần
(mặt trống, tang trống,
thân trống), cao 0,63 m.
Đường kính mặt trống
rộng 0,8 m, được dùng
làm một loại nhạc khí
trong lễ hội.
Hoa văn sinh động
thể hiện đời sống vật
chất và tinh thần của cư
dân Văn Lang.

Việt Nam

Cam-pu-chia

In-đo-nê-xi-a

Thái Lan

II. ĐỜI SỐNG TINH THẦN

• Quan sát Hình 15.8, 15.9 và thông tin
trong bài học, thảo luận theo cặp và cho
biết những điểm nổi bât trong đời sống
tinh thần của cư dân Văn Lang, Âu Lạc?

- Những điểm nổi bật trong đời sống tinh thần của
cư dân Văn Lang, Âu Lạc:
+ Cư dân Văn Lang, Âu Lạc có tục thờ cúng tổ
tiên, thờ các vị thần trong tự nhiên như thần
Sông, thần Núi, thần Mặt Trời... Người chết
được chôn cắt trong thạp, bình, mộ thuyền, mộ
cây. Mộ của người giảu có thường chôn theo
những công cụ và đồ trang sức quý giá.
+ Có khiếu thẩm mĩ riêng như nhuộm răng đen,
xăm mình, không chỉ để tránh bị thuỷ quái làm
hại mà còn là một cách làm đẹp; phong tục này
được duy trì cho đến thể kỉ XIII - XIV.
+ Trong những ngày lễ hội, họ thường tổ chức vui
chơi, đấu vật, đua thuyền, nhảy múa, ca hát
bên tiếng khèn, sáo, trống, chiêng.

- Chim bay theo thuyền Đông Sơn là hình ảnh dạt dào cảm xúc được khắc hoạ trên thạp
đồng Đào Thịnh. Những hoạt động quan sát được: nhảy múa, chèo thuyền, giao long,
chim bay, người đóng khố, váy, mũ lông chim,... làm bật lên những nét truyền thống và
văn hoá lâu đời của người Việt cổ. Hình ảnh các loài chim thể hiện cho sự sùng bái
thiên nhiên với quan niệm chim chính là tổ tiên của loài người. Ở phía đầu hoặc đuôi
thuyền là những con chim hoặc thú bốn chân đang đứng. Xen giữa hai thuyền là những
con vật khắc hoạ hình giao long.
- Hình ảnh, hoa văn cho thấy sự hồn hậu, chất phác, hoà mình cùng thiên nhiên, thích
ứng với tự nhiên một cách văn minh.

Tổ chức lễ hội, vui chơi và cầu
mong cho mưa thuận, gió hòa

Lễ giỗ tổ Hùng Vương

“Dù ai đi ngược về xuôi
Nhớ ngày giỗ tổ mồng mười tháng Ba”

II. ĐỜI SỐNG TINH THẦN
- Những điểm nổi bật trong đời sống tinh thần của cư dân
Văn Lang, Âu Lạc:
+ Cư dân Văn Lang, Âu Lạc có tục thờ cúng tổ tiên, thờ
các vị thần trong tự nhiên như thần Sông, thần Núi,
thần Mặt Trời... Người chết được chôn cắt trong thạp,
bình, mộ thuyền, mộ cây. Mộ của người giảu có thường
chôn theo những công cụ và đồ trang sức quý giá.
+ Có khiếu thẩm mĩ riêng như nhuộm răng đen, xăm mình,
không chỉ để tránh bị thuỷ quái làm hại mà còn là một
cách làm đẹp; phong tục này được duy trì cho đến thể
kỉ XIII - XIV.
+ Trong những ngày lễ hội, họ thường tổ chức vui chơi,
đấu vật, đua thuyền, nhảy múa, ca hát bên tiếng khèn,
sáo, trống, chiêng.

LUYỆN TẬP

Trò chơi đoán ô chữ: Chủ đề nhà nước đầu tiên

1
2
3
4
5
6
7

1
2
3
4
5
6
7

- Có 7 ô chữ cần đoán thông qua 7 câu hỏi.
- Sau đó dựa vào ô chữ chính để giải từ khóa

Trò chơi đoán ô chữ:chủ đề nhà nước đầu tiên

1
2
3
4
5
6
7

V
1

Ậ

T

C

H

Ấ

T

2
3
4
5
6
7

1. Việc ăn, ở, mặc, đi lại nói lên đời sống gì của người dân
nước ta thời xưa? (7 chữ cái)

Trò chơi đoán ô chữ:chủ đề nhà nước đầu tiên

1
2
3
4
5
6
7

V

V
1

Ậ

T

C

H

2
Ă

N

H

Ó

A

Ấ

T

3
4
5
6
7

2. Trống đồng tượng trưng cho sự phát triển của nền………………..
Đông Sơn? (6 chữ cái)

Trò chơi đoán ô chữ:chủ đề nhà nước đầu tiên

1
2
3
4
5
6
7

Đ

V
1

Ậ

T

C

H

V

2
Ă

N

H

Ó

A

Ồ

3
N

G

Ấ

4
5
6
7

3. Người dân nước ta xới đất bằng công cụ gì sau
khi thuật luyện kim ra đời? (4 chữ cái)

T

Trò chơi đoán ô chữ:chủ đề nhà nước đầu tiên

1
2
3
4
5
6
7

Đ

V
1

Ậ

T

C

H

V

2
Ă

N

H

Ó

A

Ồ

3
N

G

L4

Ú

Ấ

T

A

5
6
7

4. Lương thực chính của người dân nước ta ở thời
Đông Sơn là gì? (3 chữ cái)

Trò chơi đoán ô chữ:chủ đề nhà nước đầu tiên

1
2
3
4
5
6
7

Đ
N

V
1

Ậ

T

C

H

V

2
Ă

N

H

Ó

A

Ồ

3
N

G

L4

Ú

Ứ

Ấ

A

5
A
6
7

5. Một trong những nguyên liệu dùng để làm
nhà (cây cùng họ với tre) là gì? (3 chữ cái)

T

Trò chơi đoán ô chữ:chủ đề nhà nước đầu tiên

1
2
3
4
5
6
7

Đ
N

V
1

Ậ

T

C

H

V

2
Ă

N

H

Ó

A

Ồ

3
N

G

L4

Ú

A

Ô

T

Ứ

Ấ

T

5
A
6
N

Ì

7

6. Tầng lớp thấp nhất trong xã hội là gì? (4 chữ cái)

Trò chơi đoán ô chữ:chủ đề nhà nước đầu tiên

1
2
3
4
5
6
7

Đ
N
N

Ô

V
1

Ậ

T

C

H

V

2
Ă

N

H

Ó

A

Ồ

3
N

G

L4

Ú

A

6
N

Ô

T

Ì

7
G

D

Â

N

Ứ
N

Ấ

T

5
A

7. Lực lượng sản xuất chính trong xã hội nước ta
thời Đông Sơn là gì? (7 chữ cái)

Trò chơi đoán ô chữ:chủ đề nhà nước đầu tiên

1
2
3
4
5
6
7

V
V
ĂĂ
NN
L
L
AA
NN
G
G

*Giải ô chữ: Những sự kiện trên nói về đời sống vật chất
và tinh thần của nhân dân ta dưới thời nhà nước Văn
Lang

2. Bảng dưới đây là những công cụ lao động
thuộc thời kì văn hóa Đông Sơn. Theo em,
những công cụ đó được dùng để làm gì trong
hoạt động sản xuất của cư dân Văn Lang, Âu
Lạc?
Hình công
cụ

Tên hoạt
động

Lưỡi cuốc

Liềm

Rìu

2. Bảng dưới đây là những công cụ lao động
thuộc thời kì văn hóa Đông Sơn. Theo em,
những công cụ đó được dùng để làm gì trong
hoạt động sản xuất của cư dân Văn Lang, Âu
Lạc?
Hình công
cụ

Tên hoạt
động

Lưỡi cuốc

Cuốc đất làm
ruộng

Liềm

Gặt lúa

Rìu

Chặt cây, xới
đất

VẬN DỤNG
Câu hỏi 3: Những phong tục nào trong văn hóa Việt
Nam hiện nay được kế thừa từ thời Văn Lang, Âu
Lạc?
Câu hỏi 4: Em hãy kể một số truyền thuyết gắn liền
với đời sống vật chất, tinh thần của cư dân Văn
Lang, Âu Lạc.

Câu hỏi 3: Những phong tục trong văn hóa Việt Nam
hiện nay được kế thừa từ thời Văn Lang, Âu Lạc: trầu
cau vẫn giữ trong phong tục cưới xin; làm bánh
chưng, bánh giầy tưởng nhớ tổ tiên (đặc biệt trong
những ngày Tết); phong tục coi trọng người chết
(chôn cất,...). Tục xăm mình không được coi là phong
tục hiện nay vì nó không phản ánh nền nếp xã hội và
không được cộng đồng chấp nhận.
Câu hỏi 4: Bánh chưng bánh giầy,Trầu cau,Trăm
trứng nở trăm con,...

Hướng dẫn về nhà
- Học bài cũ.
- Chuẩn bị bài 16: Chính sách cai trị của phong
kiến phương Bắc và sự chuyển biến của Việt
Nam thời Bắc thuộc.