CÂU ĐỐ VUI

Qủa gì nho nhỏ xanh xanh
Đi cùng trầu biếc, nên danh vợ chồng?
Là quả gì?

QỦA CAU

Mặt thì vuông vức chữ điền
Bụng no đậu đỗ lại nghiền thịt heo
Hùng Vương xưa chấm Lang Liêu
Cũng vì tấm bánh quý yêu phân
trần
Là bánh gì?

BÁNH CHƯNG

Tiết 39, 40 - Bài 17
ĐẤU TRANH BẢO TỒN VÀ PHÁT
TRIỂN VĂN HÓA DÂN TỘC THỜI
BẮC THUỘC
I. ĐẤU TRANH BẢO TỒN VĂN HÓA DÂN TỘC

NỘI DUNG THẢO LUẬN

Quan sát Hình 17.1, 17.2. Hình ảnh đó gợi cho em suy
nghĩ gì về văn hóa người Việt ?
Người Việt giữ được phong tục tập quán, sống ở làng quê
trong những ngôi nhà giản dị.

NỘI DUNG THẢO LUẬN
Những biểu hiện nào cho thấy chính sách
đồng hóa của các triều đại phong kiến phương Bắc
đối với nước ta đã thất bại ?

Những chuyển biến cho thấy chính sách đồng hóa
của các triều đại phong kiến phương Bắc đối với
nước ta thất bại:
+ Người Việt vẫn nghe - nói, truyền lại cho con
cháu tiếng mẹ đẻ.
+ Những tín ngưỡng truyền thống như thờ cúng tổ
tiên, thờ các vị thần tự nhiên tiếp tục được duy
trì.
+ Phong tục, tập quán Việt vẫn được giữ gìn như
tục nhuộm răng, ăn trầu, búi tóc, xăm mình, làm
bánh chưng, bánh giầy.

Phong tục ăn trầu theo ghi chép của Lê Quý
Đôn ( tư liệu 17.3) có từ thời kì nào trong lịch
sử Việt Nam ? Hiện nay phong tục này còn
không?

* Ăn trầu: là phong tục tương truyền có từ thời Hùng
Vương. Trải qua hàng nghìn năm Bắc thuộc, đến nay
phong tục này vẫn được duy trì và bảo tồn. Trong văn
hoá giao tiếp truyền thống của người Việt, miếng trầu
như một thông điệp về lòng hiếu khách, một “triết lí siêu
ngôn ngữ” để diễn tả tình cảm của con người dành cho
nhau. Miếng trầu vì vậy đã đi vào tâm thức người dân
Việt với ý nghĩa rất quan trọng như “miếng trầu là đầu
câu chuyện” hay đi vào ca dao, thơ ca với nhiều tác
phẩm nổi tiếng, như bài thơ Mời trầu của nữ thi sĩ Hồ
Xuân Hương:
“Quả cau nho nhỏ miếng trầu hôi
Này của Xuân Hương mới quệt rồi
Có phải duyên nhau thì thắm lại
Đừng xanh như lá, bạc như vôï”.

Một trong những nét văn hoá truyền thống dân tộc

Hình ảnh bàn thờ ngày tết

Thờ cúng Tổ iên

Hình ảnh gói bánh trưng ngày tết

Hội làng (tranh dân gian)

Hình ảnh nhà truyền thống của người Viêt

II. Phát triển văn hoá dân tộc

Văn bản chữ Hán “bản tuyên ngôn độc lập đầu tiên của dân tộc”

I. ĐẤU TRANH BẢO TỒN VĂN HÓA DÂN TỘC
 -

Chính quyền đô hộ đã thi hành chính sách đồng hóa
dân tộc ta bằng nhiều thủ đoạn khắc nhau. Tuy nhiên,
người Việt luôn có ý thức giữ gìn dòng giống Tiên Rồng
và nền văn hóa cha ông để lại.
 
+ Người Việt vẫn nghe - nói, truyền lại cho con cháu
tiếng mẹ đẻ.
+ Những tín ngưỡng truyền thống như thờ cúng tổ tiên,
thờ các vị thần tự nhiên tiếp tục được duy trì.

II. PHÁT TRIỂN VĂN HÓA DÂN TỘC

NỘI DUNG THẢO LUẬN
Nhân dân ta đã làm gì để phát triển văn hóa
dân tộc trong hơn ngàn năm Bác thuộc ?

- Nhân dân ta đã vừa bảo tồn văn hoá truyền
thống vừa chủ động tiếp thu có chọn lọc và
sáng tạo những giá trị văn hoá bên ngoài để
phát triển nền văn hoá dân tộc trong hơn ngàn
năm Bắc thuộc:
+ Phật giáo, đạo giáo du nhập vào nước ta hòa
quyện với tín ngưỡng dân gian.
+ Chủ động tiếp thu chữ Hán nhưng vẫn sử dụng
tiếng Việt, dùng âm Việt để đọc chữ Hán, vì
vậy, vốn từ Hán - Việt ngày càng phong phú, đa
dạng.
+ Người Việt đã tiếp thụ một số kĩ thuật tiến bộ
của Trung Quốc như làm giấy, dệt lụa, kĩ thuật
bón phân bắc trong trồng trọt,... Một số sản
phẩm thủ công thời kì này thể hiện khá rõ dấu
ấn của sự giao lưu với văn hoá Trung Quốc.

- Việt Nam tiếp thu Phật giáo từ hai con
đường: đầu tiên trực tiếp từ Ấn Độ sang
và sau này là từ Trung Quốc sang, nhưng
vẫn có điểm sáng tạo riêng.
- Truyền thuyết chùa Dâu giải thích tín
ngưỡng thờ Tứ Pháp của người Việt. Tứ
Pháp gồm Pháp Vân, Pháp Vũ, Pháp Lôi
và Pháp Điện, nghĩa là 4 vị thần: mây,
mưa, sấm, chớp. Đó là những vị thần bảo
vệ mùa màng và phù hộ cho nông dân.

• Hình 17.5: Chuông Thanh Mai là chuông đồng cổ nhất
Việt Nam do Giáo hội Phật giáo TP. Hồ Chí Minh và
Trung tâm Sách kỉ lục Việt Nam công bố, là bảo vật quốc
gia có niên đại sớm nhất (năm 798) được phát hiện ở
Việt Nam. Quai đúc nổi đôi rồng, đấu lưng vào nhau, uốn
cong một cách khéo léo tạo thành núm treo chuông.
Hình rồng không vảy, đầu to, không bờm, miệng ngậm tì
xuống đỉnh chuông.
Đây cũng là quả chuông đồng đầu tiên có văn tự được
tìm thấy cho đến nay, chứa đựng nhiều thông tin quan
trọng cho biết hoạt động, ảnh hưởng của Phật giáo và
sự giao lưu văn hoá, xã hội Việt Nam thời Bắc thuộc.
Trải qua hàng nghìn năm, chiếc chuông không bị hoen gỉ
mà vẫn giữ nguyên được hình dáng, màu sắc ban đầu
cho thấy kĩ thuật đúc đồng đỉnh cao của thời kì này.

• Hình 17.6: Khay gốm (Lạch
Trường, Thanh Hoá) được
làm bằng chất liệu đất sét
mịn màu nâu trắng. Sự giao
thoa văn hoá Hán - Việt
được thể hiện qua hoa văn
trang trí trên khay gốm: ở
giữa khay gốm được trang trí
hình ảnh ba con cá chụm
đầu vào nhau theo điển tích
“Tam ngư châu nguyệt” là
chủ đề quen thuộc trong
nghệ thuật tạo hình Trung
Quốc. Viên ngoài khay được
trang trí hoa văn đường tròn
tiếp tuyến mang đậm dâu ấn
văn hoá Đông Sơn càng tạo
cho chiếc khay gốm thêm
sinh động

Bia xá lợi tháp minh ( Bắc Ninh đầu thế kỉ VII

Hình ảnh ngôi chùa Chấn Quốc

 
 

- Nhân dân ta đã vừa bảo tồn văn hoá truyền thống
vừa chủ động tiếp thu có chọn lọc và sáng tạo những
giá trị văn hoá bên ngoài để phát triển nền văn hoá dân
tộc trong hơn ngàn năm Bắc thuộc.
 

LUYỆN TẬP
Những phong tục, tập quán nào được người
Việt được bảo tồn suốt thời Bắc thuộc và vẫn lưu
giữ trong đời sống văn hoá hằng ngày của chúng ta
ngày nay ?
Những phong tục, tập quán được người Việt được
bảo tồn suốt thời Bắc thuộc và vẫn lưu giữ trong đời
sống văn hoá hằng ngày của chúng ta ngày nay: thờ
cúng tổ tiên, nhuộm răng, ăn trầu, ăn mắm, làm bánh
chưng bánh giày.

VẬN DỤNG
Theo em, tiếng nói có vai trò như thế nào trong việc
giữ gìn và phát huy bản sắc dân tộc? Em có suy nghĩ
gì về hiện tượng nhiều học sinh “pha” tiếng nước
ngoài vào tiếng Việt khi giao tiếp?

- Tiếng nói, chữ viết tiếng Việt có nguồn gốc bản địa, được
cha ông ta sáng tạo, gìn giữ, cải tiến trong hành trình tạo
dựng cuộc sống, phát triển cộng đồng xã hội. Trải qua các
triều đại lịch sử, qua những giai đoạn phát triển, tiếng Việt
đã trở thành hồn cốt của dân tộc, có sức sống lâu bền
trong tâm hồn, lối sống, tư duy của con người Việt Nam.
- Không đồng tình với hiện tượng các bạn trẻ lạm dụng việc
sử dụng tiếng nước ngoài vào tiếng Việt khi giao tiếp. Tuy
việc sử dụng tiếng lóng cũng có tác dụng nhất định đối với
giới trẻ như: khả năng truyền đạt thông tin nhanh, tiết kiệm
thời gian (chủ yếu dùng ký hiệu, viết tắt), có những yếu tố
sáng tạo…làm cho hoạt động giao tiếp cũng phong phú
hơn nhưng việc lạm dụng sử dụng quá đà sẽ đánh mất đi
bản sắc dân tộc, mất đi sự trong sáng của tiếng Việt.

Hướng dẫn về nhà
- Học bài cũ.
- Chuẩn bị bài 18: Các cuộc đấu tranh giành độc
lập dân tộc trước thế kỉ X